ایران و جنگ مسألهای روی میز دانشگاه
«ایران» از دو نشست علمی در دانشگاه تهران گزارش میدهد
ایران و جنگ مسألهای روی میز دانشگاه
https://irannewspaper.ir/9107/1/161868
مرتضی گل پور / معاون سردبیر
دوشنبه گذشته(دوم شهریور 1405)، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه میزبان دو نشست بود که در هر یک از آنها پیامدهای جنگ تحمیلی علیه ایران از ابعاد و در موضوعات مختلفی، بحث و بررسی شد. در نشست «دانش سیاست و مسأله تجاوز خارجی به ایران» دکتر جهانگیر معینی علمداری استاد دانشگاه تهران، دکتر مجتبی مقصودی استاد دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکز و دکتر رضا نجفزاده استاد دانشگاه شهید بهشتی سخن گفتند. عنوان نشست علمی دیگر، «مهاجران و تجاوز خارجی به ایران» بود که محمدصالح عطار دانشجوی عراقی دانشگاه تهران، رضا عطایی دانشجوی افغانستانی سابق دانشگاه تهران و دکتر رسول صادقی استاد دانشگاه تهران، دیدگاههای خود را طرح کردند. میزبان هر دو نشست «گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران» بود.
مقصودی: وظیفه دانشگاه دفاع از هویت ملی ایران است
نشست «دانش سیاست و مسأله تجاوز خارجی به ایران»، با سخنرانی دکتر مجتبی مقصودی، استاد علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی آغاز شد. وی با اشاره به حوزههای پژوهش دانش سیاست، گفت که مانند هر دانش دیگری، دانش سیاسی هم باید موضوعات و مسألههای خود را توصیف کند سپس آنها را علتیابی و ابعاد آن را شناسایی کند، در مرحله بعد روندهای محتمل را پیشبینی کند و در مرحله آخر درباره مسألهها و موضوعات، راهبرد ارائه دهد.
وی با بیان اینکه دانش سیاسی، علمی است مبتنی بر بررسی متغیرها و گزارهها، افزود: «در دانش سیاسی و زندگی روزمره، با گزارههای بسیاری روبهرو هستیم که ابعاد هرکدام از آنها نامشخص است. به عنوان مثال درحالی که جنگ تحمیل شده به ما دفاع مقدس است، اما درباره نحوه اداره این جنگ دیدگاههای متنوعی وجود دارد.»
استاد دانشگاه آزاد تهران مرکز، با اشاره به اینکه در مواقع بروز بحرانهایی چون جنگ، انتظارات از علوم سیاسی بالا میرود درحالی که حتی علم پزشکی که علم طبیعی و جزو علوم دقیقه است هم نمیتواند همه مسائل را با قطعیت بیان یا پیشبینی کند، گفت: «در توان علم سیاست نیست که بتواند بگوید آینده چه خواهد شد، اما میتواند ابعاد هر پدیده را توصیف کرده و توضیح دهد که در این صورت شاید بتوان در آیندهپژوهیها، برحسب ترسیم سناریوهای مختلف، آیندههای محتمل هر موضوع را پیشبینی کرد.»
مقصودی، یک دلیل تعینناپذیری علم سیاست را روبهرو بودن با انسانها برشمرد و گفت: «معمولاً اینطور گفته میشود که انسانها چیزی را میگویند و چیز دیگری را میخواهند. همچنین، اساساً در سیاست با حوادث و متغیرهای زیادی هم روبهرو هستیم که همه اینها ارائه یک نظر قطعی را دشوارتر میکند.»
این استاد دانشگاه در بررسی ظرفیتها و چالشهای علوم سیاسی در ایران، بررسی خاستگاه تاریخی دانش سیاست در ایران را ضروری دانست و گفت: «عقبه دانش سیاسی در ایران هم قابل توجه است. مثلاً برخی از اساتید گذشته علوم سیاسی در ایران صرفاً به حوزه نظریه توجه داشتند، برخی دیگر به تاریخ نظر داشتند و برخی هم به حقوق. درحالی که در چند دهه اخیر علوم سیاسی یک علم بین رشتهای شده و به همه حوزهها ورود پیدا میکند.»
وی در توضیح بین رشتهای شدن دانش سیاسی، با بیان این مثال که امروز نمیتوان جنگ را از حوزه اقتصاد جدا کرد، افزود: «دفاع یک ضرورت است، اما شرایط اقتصادی تا حد زیادی شیوه جنگیدن و حتی نوع پایان جنگ را مشخص میکند. این امر نشان دهنده این است که داشتن دانش سیاسی نیازمند دانستن متغیرهای زیادی از حوزههای مختلف است که آن را بینرشتهای میکند.»
مقصودی با اشاره به اینکه در ایران، گاهی علوم سیاسی با حوزه ژورنالیسم رقابت کرده است، افزود: «در این رقابت، مدام از اندیشمندان علوم سیاسی پرسیده میشود چرا شما درباره حوادثی که به سرعت روی میدهد، نظر و ایدهای ندارید؟ درحالی که برای ارائه یک نظر یا راهبرد در حوزه دانش سیاسی، باید ابعاد مختلف پدیده را ببینیم و در داوری خود همه این ابعاد را بسنجیم و ارتباطات آنها را در نظر بگیریم. اما امروز شاهد شکلگیری این انتظار از علوم سیاسی هستیم که پس از بروز حوادث و پدیدهها، دانشمندان علوم سیاسی سریع اظهارنظر و داوری خود را ارائه دهند. حتی برخی دستگاههای مرتبط با دانش سیاسی، اظهار میکنند که ورود اندیشمندان این حوزهها به پدیدهها و بررسی مسائل، دیرهنگام است.»
وی با اشاره به موضوع نشست، یعنی «نسبت دانش سیاست و مسأله تجاوز خارجی به ایران»، با تأکید بر اینکه جنگهای اخیر علیه ایران را، نه صرفاً از زاویه مفهوم یا پدیده جنگ بلکه باید از زاویه «مسأله تجاوز نظامی» نگاه کرد، گفت: «اساساً بسته به اینکه از کدام زاویه به یک پدیده سیاسی همچون جنگ نگاه کنیم، میتوان رویکردهای متفاوتی نسبت به آن داشت.»
این استاد دانشگاه، با طرح این سؤال که در شرایط امروز ایران، انتظار از دانش سیاسی ایران چیست و آیا انتظاری که از دانش سیاسی ایران وجود دارد، تکلیفی است یا خیر؟ تصریح کرد: «علوم سیاسی در ایران گاهی با اجبارهای فرهنگی و ساختاری مواجه است و مطابق این اجبارها، از علوم سیاسی خواسته میشود براساس تکلیف محول شده، عمل کند یا سخن بگوید. سؤال دیگری مطرح میشود که آیا این تکلیف از سوی ایراندوستان مطرح شده است یا غیرایراندوستان، یا از حوزهها و نهادهای دیگر.»
وی، تعدد تکالیف متغیر و متنافر به دانش علوم سیاسی را یکی از دلایل سکوت این دانش در ایران برشمرد و با بیان اینکه این سکوت باید آسیب شناسی شود، پرسش دیگری از وضعیت دانش سیاسی در ایران را مطرح کرد:« اصلاً چه میزان از اظهارات، گفتهها یا راهکارهای مطرح شده از سوی دانش علوم سیاسی در ایران، عملی شده و توجهها را به خود معطوف کرده است؟»
مقصودی با اشاره به اینکه بیش از 10 سال پیش «انجمن مطالعات صلح» را راهاندازی کرده است، اما کسی به فعالیتهای این انجمن و دغدغه هایش توجهی نکرد، گفت: «ما حوزه علوم سیاسی را سیاه و سفید دیدیم، درحالی که دانش سیاسی بنابه ماهیت پدیدههایی که به آنها روبهرو است، اساساً خاکستری است، چرا که سیاست، همچون دیگر حوزههای اقتصادی و اجتماعی، مبتنی بر راهبرد بده-بستان است.»
این استاد دانشگاه با بیان اینکه ما در ایران دچار پدیده «از جا دررفتگی» هستیم، توضیح داد: «از جا دررفتگی یعنی کمتر فردی یا کمتر نهادی را میتوان دید که در حیطه خودش فعال باشد، کما اینکه امروز مسئولان ما موضع انتقادی دارند، به این دلیل که موضع انتقادی برای فرد جایگاه میآورد.»
وی با بیان اینکه میپرسند دانش سیاسی ایران در 48 سال گذشته چه کار کرده است؟ اظهارکرد: «حوزه دانش سیاسی تا آنجا که توانسته است، کار کرده است، بنابراین، سؤال این است که پرسندگان این پرسش، خودشان چه کرده اند؟»
مقصودی با اشاره به اینکه حوزه دانش سیاسی در ایران تلاش کرده است، ولو لنگان لنگان، اما خود را بکشد، اضافه کرد:« در انجمن مطالعات صلح بیش از هزار نشست برگزار کردیم، اما درنهایت دچار سرخوردگی شدیم. ما دانشگاهیان سعی کردیم با اخلاق سیاسی یا دانش اخلاقی، با سخن و حتی گاهی با سکوت، چارچوبهای اخلاق علمی و سیاسی را رعایت کنیم.»
وی با با بیان اینکه ارتقای کرامت انسانی، دستیابی به صلح و آرامش از اهداف انقلاب اسلامی بوده است، ادامه داد: «پس از هر انقلابی، باید دولت ملی شکل بگیرد و همه ارکان باید در همین چارچوب عمل کنند.»
این استاد دانشگاه تأکید کرد که در شرایط جنگی امروز، دانش سیاسی باید علاوه بر تأکید بر مقاومت، راهکارهای دیگری مانند توجه به دیپلماسی چندلایه، بهرهگیری از دیپلماسی عمومی و استفاده از مذاکرات چندجانبه را ارائه دهد.
مقصودی با اشاره به درخواست رئیسجمهوری از دانشگاهیان مبنی بر اینکه برای مسائل ایران راهحل ارائه دهند، تصریح کرد: «علوم سیاسی پیش از این درباره بسیاری از مسائل ایران، مانند مسائل قومی حرف زده و راهکار ارائه داده است.»
وی با تأکید بر اینکه وظیفه ما دفاع از کیان ملی و هویت ملی ماست، تصریح کرد: «مسأله من به عنوان استاد دانشگاه، همواره ایران و ایرانگرایی بوده است. علوم سیاسی در ایران با نگاه ایرانگرایانه و وطنخواهانه کار خود را انجام داد، اما در قبال تکالیفی که از حوزههایی غیر از حوزههای علمی به دانشگاه وارد میشود، قدری دچار مشکل میشویم.»
https://irannewspaper.ir/9107/1/161868
صلح جنگ دانشگاه مسئولیت علوم سیاسی هویت ملی