تبلیغات
سیاست و پژوهش، دکتر مجتبی مقصودی - مطالب ابر روز جهانی صلح

صلح خواهان خاورمیانه متحد شوید!!

مجتبی مقصودی: رییس هیئت مدیره انجمن علمی مطالعات صلح ایران

به مناسبت روز جهانی صلح

٢١ سپتامبر، مصادف با ٣٠ شهریور، روز جهانی صلح است. امسال این روز را در شرایطی برگزار می کنیم که منطقه خاورمیانه بیش از گذشته درگیر جنگ، منازعه و ستیزه است و افقی برای رسیدن به صلح و ثبات پایداردر منطقه هویدا نیست.

 از هر طرف بر طبل جنگ نواخته  می شود و هر یک از طرف های درگیر در سایه نوع بینش و منافع به خود اجازه می دهند به قاضی نرفته حکم داده و قضاوت کنند. 

   سایه شوم جنگ و منازعه در سطوح داخلی و خارجی هر یک از کشورهای منطقه از لیبی، یمن، سوریه، فلسطین تاعراق گسترده است و هر لحظه نیروها و بازیگران جدیدی به این آوردگاه وارد می شوند و صحنه منازعه را خونین تر، پیچیده تر و مصالحه سیاسی را دور از دسترس تر می سازند.

در چنین کارزار خانمان سوزی چه باید کرد؟ مسئولیت  دولت ها، ملت ها، نخبگان و نهادهای مدنی چست؟ در چنین آشفته بازاری که سایه شوم جنگ در سطح منطقه گسترش بیشتر می یابد، بنظر می رسد، به اکثر دولت های منطقه نمی توان امید بست. اکثرا اراده لازم، توان مناسب و مشروعیت واقعی برای این مهم را ندارند و تا حدودی نیز مدار و سکان این کشتی طوفان زده از دستان این بازیگران نیزخارج شده است و به دست گروه های ماجراجو و جنگ سالار افتاده است که حتی نان و آب شان از این طریق ارتزاق می یابد.

در چنین زمانه و زمینه ای چاره چیست و راه برون رفت کدام است؟

اگر "مسئولیت مشترک اجتماعی" را مهمترین فصل مشترک همه نیروهای آگاه، مسئولیت پذیر و آینده نگر بدانیم که تنها محدود و معطوف به شخص، گروه خاص و یا نهادی نیست؛ مسئولیت نخبگان، نهادهای مدنی و اجتماعات نخبگانی سنگین تر،  با رسالت اجتماعی شان سازگارتر و در سایه اقدام و عمل فرهنگی و اجتماعی دست یافتنی تر است. در سایه چنین رویکردی، راه اندازی "کمپین صلح خواهی"  بهترین و کم هزینه ترین سلاح برنده در فضای کنونی است که می تواند صلح خواهان منطقه را زیر یک پرچم گرد آورد، همسو سازد و تفهم، تفاهم و مصالحه را رقم زند و از ظرفیت ها و توانمندی های علمی، تخصصی، هنری برای ایفای نقش به بهترین نحوی بهره جوید.

مسیر کمپین صلح خواهی متنوع و از ظرفیت های بالایی برخوردار است. از شعر شعرا تا فیلم کارگردانان و موسیقی دلنوازانه و نقاشی زیبای هنرمندان و قلم سحرآمیز نویسندگان، از فضای واقعی تا فضای مجازی، از بازتولید و بازپردازش تاریخی... همگی این ظرفیت را دارند که در این کمپین حضور یابند و صحنه را برای مشارکت بیشتر و تاثیرگذاری اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مهیا سازند.

حسن ختام کلامم را با دو بیت از قصاید شاعر نغزپرداز "ملک الشعرای بهار" که شعر را در خدمت نهی و نفی جنگ و جنگ طلبان قرار داد استعانت جسته، به پایان می برم:

فغان ز جغد جنگ و مرغوای او

که تا ابد بریده باد نای او

بریده باد نای او و تا ابد

گسسته و شکسته پر و پای او

روزنامه جام جم: http://press.jamejamonline.ir/Newspreview/2552190925803693355




درج شده در تاریخ دوشنبه 5 مهر 1395
طبقه بندی: مقالات،  نقد، نظر و بررسی،  اخبار، 
برچسب ها: صلح، صلح خواهان، خاورمیانه، کمپین صلح خواهی، مسئولیت مشترک اجتماعی، روز جهانی صلح، ملک الشعرای بهار،

صلح خواهان خاورمیانه متحد شوید!!

مجتبی مقصودی: رییس هیئت مدیره انجمن مطالعات صلح ایران

به مناسبت روز جهانی صلح

٢١ سپتامبر، مصادف با ٣٠ شهریور، روز جهانی صلح است. امسال این روز را در شرایطی برگزار می کنیم که منطقه خاورمیانه بیش از گذشته درگیر جنگ، منازعه و ستیزه است و افقی برای رسیدن به صلح و ثبات پایداردر منطقه هویدا نیست.

 از هر طرف بر طبل جنگ نواخته  می شود و هر یک از طرف های درگیر در سایه نوع بینش و منافع به خود اجازه می دهند به قاضی نرفته حکم داده و قضاوت کنند. 

   سایه شوم جنگ و منازعه در سطوح داخلی و خارجی هر یک از کشورهای منطقه از لیبی، یمن، سوریه، فلسطین تاعراق گسترده است و هر لحظه نیروها و بازیگران جدیدی به این آوردگاه وارد می شوند و صحنه منازعه را خونین تر، پیچیده تر و مصالحه سیاسی را دور از دسترس تر می سازند.

در چنین کارزار خانمان سوزی چه باید کرد؟ مسئولیت  دولت ها، ملت ها، نخبگان و نهادهای مدنی چست؟ در چنین آشفته بازاری که سایه شوم جنگ در سطح منطقه گسترش بیشتر می یابد، بنظر می رسد، به اکثر دولت های منطقه نمی توان امید بست. اکثرا اراده لازم، توان مناسب و مشروعیت واقعی برای این مهم را ندارند و تا حدودی نیز مدار و سکان این کشتی طوفان زده از دستان این بازیگران نیزخارج شده است و به دست گروه های ماجراجو و جنگ سالار افتاده است که حتی نان و آب شان از این طریق ارتزاق می یابد.

در چنین زمانه و زمینه ای چاره چیست و راه برون رفت کدام است؟

اگر "مسئولیت مشترک اجتماعی" را مهمترین فصل مشترک همه نیروهای آگاه، مسئولیت پذیر و آینده نگر بدانیم که تنها محدود و معطوف به شخص، گروه خاص و یا نهادی نیست؛ مسئولیت نخبگان، نهادهای مدنی و اجتماعات نخبگانی سنگین تر،  با رسالت اجتماعی شان سازگارتر و در سایه اقدام و عمل فرهنگی و اجتماعی دست یافتنی تر است. در سایه چنین رویکردی، راه اندازی "کمپین صلح خواهی"  بهترین و کم هزینه ترین سلاح برنده در فضای کنونی است که می تواند صلح خواهان منطقه را زیر یک پرچم گرد آورد، همسو سازد و تفهم، تفاهم و مصالحه را رقم زند و از ظرفیت ها و توانمندی های علمی، تخصصی، هنری برای ایفای نقش به بهترین نحوی بهره جوید.

مسیر کمپین صلح خواهی متنوع و از ظرفیت های بالایی برخوردار است. از شعر شعرا تا فیلم کارگردانان و موسیقی دلنوازانه و نقاشی زیبای هنرمندان و قلم سحرآمیز نویسندگان، از فضای واقعی تا فضای مجازی، از بازتولید و بازپردازش تاریخی... همگی این ظرفیت را دارند که در این کمپین حضور یابند و صحنه را برای مشارکت بیشتر و تاثیرگذاری اجتماعی، فرهنگی و سیاسی مهیا سازند.

حسن ختام کلامم را با دو بیت از قصاید شاعر نغزپرداز "ملک الشعرای بهار" که شعر را در خدمت نهی و نفی جنگ و جنگ طلبان قرار داد استعانت جسته، به پایان می برم:

فغان ز جغد جنگ و مرغوای او

که تا ابد بریده باد نای او

بریده باد نای او و تا ابد

گسسته و شکسته پر و پای او

روزنامه جام جم: http://press.jamejamonline.ir/Newspreview/2552190925803693355




درج شده در تاریخ دوشنبه 5 مهر 1395
طبقه بندی: مقالات،  نقد، نظر و بررسی،  اخبار، 
برچسب ها: صلح، صلح خواهان، خاورمیانه، کمپین صلح خواهی، مسئولیت مشترک اجتماعی، روز جهانی صلح،

طرفداران صلح بیشترین قربانی جنگ‌ها هستند

                                                                                            عاطفه شمس

روزنامه اعتماد، سال سیزدهم شماره 3350، اول مهر ص12

  نشست «صلح و مطالعات میان‌رشته‌ای» به همت انجمن مطالعات صلح ایران و اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و كتابخانه ملی، دوشنبه سی‌ام شهریورماه همزمان با بیست و یكم سپتامبر «روز جهانی صلح» در اندیشگاه فرهنگی برگزار شد. حسین علایی از فرماندهان سابق سپاه پاسداران اسلامی و استاد دانشگاه امام حسین(ع)، مقصود فراستخواه استاد دانشگاه تهران و عضو هیات علمی موسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، منصور رحمانی عضو هیات علمی دانشكده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه و محمد منصورنژاد دانش‌آموخته علوم سیاسی و علوم حوزوی از مهمانان این نشست بودند. در این مراسم، فراستخواه با برشمردن ١٠ مولفه ذاتی برای پایه‌ریزی و برقراری صلح، تبلور این مفهوم را در مطالعات میان‌رشته‌ای تبیین كرده و تاكید كرد كه خود میان‌رشته‌ای شدن مطالعات، از جنس صلح است. علایی، مولفه‌های مشترك جنگ‌ها را نام برده و در ادامه با بیان زمینه‌هایی كه باعث خاتمه جنگ‌ها می‌شوند حركت دادن زمینه‌های جنگ به سمت صلح با شناخت اندیشه‌های آن مثل گفت‌وگو بر سر مشتركات را راه‌حلی دانست كه به زعم او می‌تواند در چنین نشست‌هایی مورد بررسی قرار گیرد. رحمانی، باب مطالعات میان‌رشته‌ای را از این نشست آغاز كرده و از دیدگاه روانشناسی اجتماعی، تغییر نگرش افراد را مهم‌ترین عامل برای نزدیك شدن به صلح برشمرد و بر نقش انجمن در تحلیل و آموزش افراد تاكید كرد. منصورنژاد، با اشاره به اینكه بحث دانش و معرفت شرط لازم صلح است اما شرط كافی نیست، گفت كه به نظر می‌رسد در مطالعات صلح باید اخلاق، دین، عرفان، ادب و مسائل دیگری را نیز در نظر بگیریم. 

    صلح، مسوولیت اجتماعی مشترك جامعه علمی است
 در ابتدای مراسم، مجتبی مقصودی، رییس انجمن مطالعات صلح ایران با ارایه توضیحاتی در باب فعــالیــت‌های انجمن، دلیل برگزاری این نشست را در اندیشگاه فرهنگی برشمرده و گفت نخستین عامل، ماهیت اندیشگاه فرهنگی است كه از آغاز برای ایجاد مكانی برای تضارب آرا تاسیس شد. دوم اینكه جامعه كتابخوان، اهل تفكر و گفت‌وگو، بدون شك صلح‌طلب و مداراجو است. بنابراین هرجا كه سفره كتاب باز باشد بساط تزویر و خشونت‌گرایی كمتر می‌شود. در نهایت، در ذات كتاب خشونت پرهیزی و آرمانگرایی وجود دارد و امید می‌رود كه با حضور در این مراكز صلح، خشونت‌ورزی كاهش یابد. به عبارت دیگر، كتاب سفیر صلح و دوستی است و كتابخانه ملی این ظرفیت را دارد كه در كاهش خشونت و اقبال به صلح، یاری‌رسان باشد. وی برای موضوع نشست نیز دلایل دیگری داشت و در توضیح اینكه چرا «صلح و مطالعات میان رشته ای» انتخاب شده است، گفت: موضوع صلح یك دغدغه همگانی و میان‌رشته‌ای است و همه از دانشگاهیان، سیاستمداران، عالم دینی، ورزشكاران، هنرمندان و... خواهان آن هستند. انجمن مطالعات صلح ایران نیز می‌كوشد با توجه به این ظرفیت در حوزه مطالعات میان‌رشته‌ای بحثی را آغاز كرده و همه رشته‌های دانشگاهی را شریك این بحث كند. مقصودی با تاكید بر جدی بودن بحث صلح در جامعه افزود: جامعه دانشگاهی ما بیش از گذشته دغدغه صلح را دارد و می‌كوشد مزایای صلح و  راه‌های كاهش هزینه‌های جنگ را بسنجد و با راهكارهای عملگرایانه خود را از جنگ و درگیری دور بسازد و این تكاپوی علمی ارزشمند است. همچنین جامعه ما كمتر زمانی در تاریخ، چنین دیپلمات‌های ورزیده‌ای را به خود دیده است كه موضوع صلح در دستور كار آنان بوده و تا این حد دغدغه صلح و منافع ملی را داشته باشند. گرچه در كنار این صلح‌خواهی نیز نیروهایی آشكارا بر طبل جنگ می‌كوبند و جهان، به ویژه خاورمیانه آبستن حوادث زیادی است. در این میان، نیروهای صلح‌خواه میانداری می‌كنند و انجمن صلح مطالعات ایران نیز با همین دغدغه پا به عرصه وجود گذاشته است. به نظر می‌رسد این وضعیت، مسوولیت مشتركی را به جامعه علمی تحمیل می‌كند و این مسوولیت مشترك اجتماعی و علمی چیزی نیست جز ظرفیت‌سازی برای صلح و تولید ادبیات ضدخشونت‌ورزی. به عبارت دیگر، تلاش مشترك ما چیزی نیست جز صلح و همه رشته‌های دانشگاهی می‌توانند در پیشبرد معنا و مفهوم صلح، تولید ادبیات و حتی چشم‌انداز‌سازی، كمك‌كننده باشند. صلح چه به مثابه یك واقعیت اجتماعی، چه به مثابه یك مساله اجتماعی و چه به مثابه یك دغدغه، آرمان، هدف غایی و حتی یك نیاز اولیه، دستمایه مطالعات میان‌رشته‌ای است. به همین دلیل ما نیز باید با توجه به ظرفیت‌ها و حوزه مطالعاتی خود به غنی‌سازی این حوزه كمك كنیم. امید می‌رود با آغاز فعالیت مراكز دانشگاهی، فعالیت انجمن نیز به طور جدی‌تر و با انرژی بیشتری دنبال شود. 
انجمن مطالعات صلح ایران، طی سه ماه گذشته مجوز فعالیت خود را دریافت كرده و پس از برگزاری انتخابات مجمع عمومی در بیست و هفتم خردادماه، فعالیت خود را آغاز كرده است. آدرس سایت این انجمن نیز  www.ipsan.ir است كه در حال حاضر پل ارتباطی انجمن با علاقه‌مندان به صلح محسوب می‌شود. 

آغاز صلح در بیرون، صلح با خویشتن است
 مقصود فراستخواه، استاد دانشگاه تهران، به عنوان نخستین سخنران موضوع بحث خود را «مطــالعــات میان‌رشته‌ای، نشانه‌ای از امید به صلح معرفت‌شناختی» اعلام كرد و گفت كه من فرضی دارم كه نشان می‌دهد بخش بزرگی از صلح بشریت یا به عبارتی تجربه صلح، موكول به یك صلح معرفت‌شناختی است، منتها می‌خواهم ارتباط مطالعات میان‌رشته‌ای با مطالعات صلح را بیان كنم. به تصور من، انسان‌ها به بهانه‌های زیادی با یكدیگر جنگیده و می‌جنگند؛ بر سر قدرت، سرزمین،  ثروت، منزلت و... اما یك جنگ بزرگ‌تر، جنگی بود كه آنها بر سر حقیقت با یكدیگر داشتند. شاید منشا بسیاری از جنگ‌های ما در كوچه‌ها و خیابان‌ها و در زمین و آسمان و دریاها، جنگ‌هایی بود كه در افكار و اذهان خود با یكدیگر داشتیم. اگر سری به ما نشان داده شود، می‌فهمیم كه وحدت داریم و براساس سوءتفاهمات بسیار مبتذلی با هم می‌جنگیم،اما در پس آن انواع سوءتفاهمات وجود دارد. وی با طرح این پرسش كه چه اتفاقی سبب می‌شود ما با یكدیگر صلح می‌كنیم، چرا صلح روی می‌دهد یا برعكس، گفت نخستین اتفاق در ایجاد صلح، صلح كردن با خود است. آغاز صلح در بیرون، صلح با خویشتن است. بیشتر تندخویی‌ها و جنگ‌های ما در بیرون با دیگران ناشی از جنگی است كه با خود داریم. كسی كه با خود به وحدت می‌رسد و ظرفیت‌های خود را می‌شناسد با خود صلح می‌كند و دیگر در بیرون زمینه‌ای برای ستیزه و پرخاشگری او باقی نمی‌ماند. دومین اتفاق، فهم غیر است. دیگری را می‌فهمیم، حتی آنگاه كه با خود صلح كرده‌ایم خود را نیز به عنوان دیگری می‌فهمیم. اساسا تفكر، گفت‌وگوی درونی است و خصیصه گفت‌وگویی دارد، حداقل وقتی با خود تفكر می‌كنیم گفت‌وگو آغاز می‌شود. وقتی دیگری را می‌فهمیم صلح آغاز می‌شود. بیشتر جنگ‌ها و ناآرامی‌ها ناشی از عجز از فهم دیگری است. وقتی متوجه شویم كه انسان‌های دیگر نیز چون ما دلایلی برای كارهای خود دارند- نیاز نیست حتما این دلایل را درست بدانیم- فهم دیگری صورت می‌گیرد. در پی آن، تطابق دادن دلایل دیگران با دلایل خود یا با عقل و منطق، نیاز به گفت‌وگو دارد و گفت‌وگو یعنی صلح. طبق رهیافت‌های معرفت‌شناختی، هر توصیفی پیوسته ناتمام است. فهم اینكه توصیف من هرگز تمام نمی‌شود و همواره چیزهایی می‌ماند كه دیگران باید آن را پی‌جویی كنند یعنی فهم غیر. دیگر اینكه معنا در غیاب مولف است؛ وقتی من چیزی را تالیف می‌كنم تنها در غیاب من و در گفت‌وگو معنا پیدا می‌كند. سومین اتفاق، درك پیچیدگی است و درك اینكه امر واقع پیچیده است. چهارمین رویداد، گذر از عینیت‌گرایی خام است. ما می‌اندیشیم كه ذهن ما همچون آینه نمایانگر واقعیت امور است. وقتی از این عینیت نارس عبور می‌كنیم می‌فهمیم كه ارتباط ما با واقعیت مطلق نیست . 
پنجمین آن، درك وابستگی متقابل زندگی ما به یكدیگر است. در زبان علوم سیاسی، زمانی دو گروه، دو ملت یا دولت با یكدیگر صلح می‌كنند كه می‌دانند زندگی‌شان به هم وابستگی جدی دارد. فهم این وابستگی به معنای یافتن نقطه تعادلی برای تامین منافع هر دو طرف بازی است. مساله ششم، عقلانیت به جای عقل است. یكی از علت‌های جنگ اتفاقا عقل است. «عقل‌های كل» با هم می‌جنگند اما عقلانیت یك فرآیند اجتماعی است. عقلانیت یعنی یك فرآیند اجتماعی گفت‌وگو است. یك فرآیند اجتماعی و شبكه‌ای كه از طریق آن عقلانیت اتفاق می‌افتد، یعنی همیشه جنبه نسبی دارد و ما در ارتباط با دیگران می‌توانیم عقلانیت خود را به اشتراك بگذاریم؛ عقلانیت یعنی صلح. یعنی خرد یك سرشت جمعی و ارتباطی دارد. هفتمین اتفاق، توافق اختلافی یا وحدت در كثرت است. یاد گرفتن اینكه می‌توان با وجود اختلاف توافق كرد. برخی فكر می‌كنند توافق به معنای دست شستن از اختلاف است اما این گونه نیست. اتفاقا یكی از عواملی كه منشا جنگ می‌شود وحدت است. هشتم، زیبا‌شناسی است یعنی یك درك زیبا شناختی از غیر و از صحبت‌های دیگران. نهم، حیرت است. كسی كه تحیر ندارد صلح نمی‌كند. نگاهی پدیدارشناسانه به داستان‌های صلح تاریخی نشان می‌دهد كه طرف‌ها دچار حیرت و پایداری شده‌اند، در واقع ما وقتی صلح می‌كنیم كه پایداری را بفهمیم . 
فراستخواه ادامه داد: همه این عوامل، رشحه و بهره‌ای در سپهر مطالعات میان‌رشته‌ای است. در میان رشته گرایی، صلح وجود دارد، در میان‌رشته‌گرایی پیچیدگی را می‌فهمیم و اثبات‌گرایی قابل‌درك نیست. میان‌رشته‌گرایی حاصل تحولاتی است كه در تاریخ علم و نسل‌های علمی اتفاق افتاده است. تا پایان قرن ١٨ موج اول علم بود و تنوع و تخصص‌گرایی اندكی وجود دارد. موج دوم علم، از قرن ١٩ و بخش بزرگی از قرن بیستم را شامل می‌شود كه در این موج طبقه‌بندی و تخصص زیاد می‌شود. موج سومی كه ما در حال حاضر آن را تجربه می‌كنیم از اواخر قرن ٢٠ آغاز شده است. در موج سوم، ساختار علم درختی نیست بلكه به شبكه‌ای بدل می‌شود و نگاه كل‌گرا است، به عبارت دیگر همه دیده می‌شوند و این صلح است. مساله دیگر، علم سبك یك و سبك دو است. در علم سبك دو روندهایی وجود دارد؛ از جمله اینكه علم سبك دو مساله‌گرا است، علم مساله‌گرا علم صلح است. علم زمینه‌گرا علمی است كه به متن حساس است، علم صلح است. علمی است كه جهانی و محلی می‌بیند و این صلح است. علم را ثروت مشاع می‌داند كه افراد تنها در آن مشاركت می‌كنند. 
وی افزود: مساله دیگر علم بزرگ و علم كوچك است. درك دسولا پرایس در كتاب «علم كوچك، علم بزرگ» خود به این نتیجه می‌رسد كه ما وارد یك دوره علم بزرگ می‌شویم. وی با شمارش‌هایی كه انجام می‌دهد نشان می‌دهد كه در دوره حاضر-یعنی سال ١٩٩٢ كه كتاب را می‌نوشته- از هشت دانشمند بزرگ تاریخ هفت نفر آنها زنده هستند. این نشانگر ورود به دوره علم بزرگ است كه یكی از ویژگی‌های آن، میان‌رشته‌گرایی است و یكی از عواملی كه در مطالعات بین‌رشته‌ای وجود دارد و به صلح كمك می‌كند وحدت در كثرت و كثرت در وحدت است. 
فراستخواه در پایان گفت: وقتی ما پای معنا را می‌گیریم و از صورت‌ها عبور می‌كنیم به صلح می‌رسیم. در معانی، امكان هم فهمی و گفت‌وگو فراهم می‌شود. كسانی مثل ماری‌هسه و دیگران با پیوندگرایی این وحدت در كثرت و كثرت در وحدت را توضیح داده‌اند. علوم با تمام كثرت برای وصل كردن آمده‌اند بنابراین مطالعات بین رشته‌ای یك امید معرفتی به ما می‌دهد و نشانه‌ای است از اینكه می‌تواند در حوزه معرفت، صلح و گفت‌وگو اتفاق بیفتد. 

    همه به دنبال صلح هستند حتی كسانی كه جنگ را آغاز می‌كنند
حسین علایی، استاد دانشگاه امام حسین (ع) با تاكید بر اینكه در طول هشت سال جنگ تحمیلی مردم ما و همچنین مردم منطقه ارزش و اهمیت صلح را درك كردند، گفت: طبیعی است كه در هیچ اندیشه‌ای و در هیچ كجای جهان كسی از جنگ استقبال نمی‌كند و همه به دنبال صلح هستند حتی كسانی كه جنگ را آغاز می‌كنند اما واقعیت تاریخ بشر این است كه جنگ‌ها بیش از صلح‌ها و دوران آرامش بوده است. وی در تبیین اینكه چرا جنگ اتفاق می‌افتد چند عامل مهم مشترك بین جنگ‌های بزرگ تاریخ را از دیدگاه علوم سیاسی، علوم ژئوپولتیك و علوم نظامی برشمرد. نخستین عامل، مساله قدرت و ضعف است. وقتی تعادل بین این دو به هم می‌خورد و احساس برتری و قدرت در جایی به وجود می‌آید و حس می‌كند كه طرف، ملت یا دولت مقابل در موضع ضعف قرار دارد خطر بروز جنگ به‌شدت افزایش پیدا می‌كند و اگر ما به فلسفه تشكیل نیروهای مسلح در تمام دولت‌ها و ملت‌ها توجه كنیم، می‌بینیم كه همه آن را برای جلوگیری از جنگ ایجاد كرده‌اند نه برای جنگیدن اما زمانی كه احساس قدرت به‌وجود می‌آید با همین نیروهای مسلح می‌جنگند. یكی از دلایلی كه عراق جنگ را علیه ایران آغاز كرد نیز همین عامل است. اگر تنها به نقشه دو كشور ایران و عراق نگاه كنید این سوال پیش می‌آید كه چگونه كشور كوچكی مثل عراق كه از هر نظر یك سوم ایران است جسارت حمله به كشوری مثل ایران را پیدا می‌كند. دلیل آن، احساس قدرت عراق بود و این تصور كه اگر جنگی را آغاز كنند به پیروزی می‌رسند. 
دومین عامل، برهم خوردن موازنه بین قواست. شاید در مولفه اول این امر مستتر باشد اما از زاویه دیگری به آن می‌نگریم. به هم خوردن موازنه قوا الزاما بین طرفین درگیری نیست بلكه بین ساختارهای سیاسی در یك منطقه است. وقتی نظم موجود در یك منطقه به هر دلیل به هم بریزد امكان وقوع جنگ و دور شدن از صلح و آرامش بسیار محتمل خواهد شد. در جنگ ایران و عراق نیز همین اتفاق افتاد. وقتی نظام دو قطبی - امریكا و شوروی- به سمت فروپاشی حركت می‌كند یا در نظمی كه در منطقه آنها به وجود آورده‌اند خلل ایجاد می‌شود جنگ آغاز می‌شود. وقتی انقلاب اسلامی در ایران پیروز و ایران از حوزه نفوذ یكی از كشورهای حاكم بر منطقه خارج شد خلأ موازنه قوا به وجود آمد و پر نشدن این خلأ جنگ را ناگزیر می‌كرد. بعد از پیروزی انقلاب بسیاری از ملت‌های اطراف ما به ویژه ملت عراق احساس خوشحالی می‌كردند و این را نشانه‌ای برای صلح بیشتر می‌دانستند اما این اتفاق نیفتاد. در تمام جنگ‌ها نیز بیشتر قربانیان از طرفداران صلح هستند. مساله سوم، بحث ژئوپولتیك است. در كشورهایی كه اهمیت ژئوپولتیك ندارند كمتر جنگ اتفاق می‌افتد. در كشورهایی كه حوزه جغرافیایی آنها به گونه‌ای است كه تاثیر در قدرت منطقه‌ای یا جهان دارند امكان جنگ بیشتر است. خاورمیانه یكی از این مناطق است كه سال‌هاست از درگیری نجات پیدا نمی‌كند. همه مردم جنگ‌های نیابتی را انجام می‌دهند یا قربانی آن هستند كه بر سر منابع ژئوپولتیك است. برخی تحلیل‌ها می‌گویند كه در آینده در خاورمیانه جنگی بزرگ برسر منابع خواهیم داشت كه مهم‌ترین آن مساله آب است. شاید بتوان گفت در گذشته ژئوپولتیك منطقه ما رقابت و درگیری برسر منابع انرژی را تشدید می‌كرد اما امروز احساس می‌كنم از این حوزه دور می‌شویم و می‌توان گفت كه مساله آب مساله مهمی است. اینجا مولفه دیگری را به عوامل بروز جنگ اضافه می‌كنم و آن جنگ بر سر منابع محدود است. 
وی با اشاره به اینكه ملت‌ها همه به دنبال صلح و آرامش هستند، افزود: متاسفانه بالاترین هزینه‌ای كه دولت‌ها ، چه دولت‌های ضعیف از نظر منابع مادی و چه قوی انجام می‌دهند هزینه برای نیروهای مسلح و بودجه‌های نظامی است. به طور مثال در حال حاضر امریكا كه بزرگ‌ترین قدرت اقتصادی جهان است ٥٠ درصد بودجه نظامی جهان را برای نیروهای مسلح خود هزینه می‌كند. طبیعی است كه این هزینه عظیم حتی اگر برای این باشد كه جنگ رخ ندهد خود عامل جنگ است. پس اگر قرار است به سمت صلح حركت كنیم و در این حوزه مطالعه‌ای صورت دهیم باید به سمت مطالعه كاهش زمینه‌های بروز جنگ حركت كنیم. به سمت خروج از درگیری‌هایی كه بر اساس این چهار عامل صورت می‌گیرند.  
وی با بیان اینكه ملت‌هایی موفق هستند كه بعد از اینكه جنگی آغاز شد سازوكارهای رسیدن به صلح را بیابند و برای آن برنامه‌ریزی كنند، افزود: اینك سوال دیگری كه مطرح می‌شود این است كه چه زمانی جنگ‌ها خاتمه می‌یابند؛ اول، زمانی كه زور یك طرف آنقدر زیاد می‌شود كه دیگری را وادار به تسلیم می‌كند. دوم، زمانی كه طرفین به یك موازنه قوا در جنگ می‌رسند و احساس می‌كنند هیچ یك نه برنده خواهند بود و نه بازنده جنگ خاتمه می‌یابد زیرا جنگ‌ها ظرفیت تداوم درازمدت را ندارند به قدری منابع را می‌بلعند كه امكان ادامه آن وجود ندارد. سوم، مداخله یك قدرت بیرونی یا یك مجموعه بیرونی كه طرفین را وادار به خاتمه دادن جنگ می‌كنند و من فكر می‌كنم در بسیاری از جنگ‌ها این عامل ختم‌كننده بود. پایان جنگ عراق با ایران نیز به این شكل بود. علایی در پایان افزود: نكته مهم این است كه همه كسانی كه می‌جنگند در واقع برای رفع فتنه جنگ می‌جنگند و همه به دنبال صلح هستند. اما اینكه چگونه می‌توان به صلح رسید نیازمند تغییر در معرفت و شناخت نیل به صلح است اگر در اندیشه‌ها تغییرات ایجاد شود سریع‌تر به صلح می‌رسیم و مهم‌ترین موضوع معرفتی برای رسیدن به صلح، تغییر در تفكر پیروان ادیان و ایدئولوژی‌هاست. اگر آنها تكیه بر مبانی صلح تفكر الهی بكنند بشر زودتر به صلح می‌رسد اما متاسفانه گاه می‌بینیم به بهانه حمایت از دین الهی به جنگ روی‌می‌آورند و ما اكنون در خاورمیانه اسیر چنین وضعیتی هستیم. 

   برای ایجاد صلح، نگرش‌ها را باید تغییر داد
منصور رحمانی، عضو هیات علمی دانشكده روابط بین‌الملل وزارت امور خارجه، با تمركز بر بحث «مطالعات صلح و تغییر نگرش ها»، سوال خود را این گونه مطرح كرد كه چگونه می‌توان در نگرش‌ها تغییر ایجاد كرد. وی با تاكید بر اینكه مطالعات صلح یك حوزه میان‌رشته‌ای است، افزود: بهترین پیش‌بینی آینده این است كه شما آن را بسازید. زمانی كه قدرت اساس روابط بین انسان‌ها و به ویژه دولت‌ها می‌شود در نتیجه قدرت‌طلبی یكی از عوامل مهم در این ارتباط خواهد بود كه ممكن است به جنگ منجر شود. آلفرد كورزیبسكی جمله معروفی دارد كه می‌گوید ما انسان‌ها بر اساس نقشه ذهنی رفتار می‌كنیم نه بر اساس واقعیت. هر اتفاقی در جهان می‌افتد رسانه‌ها در اینكه نقشه این اتفاق در ذهن ما ساخته شود، نقش مهمی دارند و این ذهنیت افراد است كه رفتار آنها را شكل می‌دهد. بنابراین نقشه مهم‌تر از واقعیت است. نگرش مهم است و اینكه بتوان در آن تغییراتی ایجاد كرد نیز اهمیت دارد. نكته این است كه در مقابل آنچه در بیرون اتفاق می‌افتد هر كس برداشت خاصی دارد و آن را از یك فیلتر می‌گذراند. این فیلتر سه كار انجام می‌دهد؛ ابتدا بخشی از داده‌ها را حذف، بخشی را تحریف می‌كند و بخشی را تعمیم می‌دهد. عوامل مختلفی در این پردازش نقش دارند؛ تجربیات شخصی، تحصیلات، شرایط اجتماعی و... اما زمانی این امر بر رفتار شما تاثیر خواهد گذاشت كه ممكن است مطالعات صلح بر دانش متمركز شود اما مهم نگرش افراد است و كار مهمی كه انجمن می‌تواند انجام دهد اثر بر این تغییر نگرش است. می‌توان نگرش انسان‌ها را تغییر داد و انجمن می‌تواند در بخش تحلیل و آموزش افراد نقش مهم داشته باشد بنابراین وقتی جلسه‌ای برگزار می‌شود باید به این دو امر توجه داشت. نگاهی كه در حال حاضر وجود دارد این است كه جنگ‌های زیادی در حال رخ دادن است اما كتابی وجود دارد با عنوان «زوایای بهتر طبیعت و ماهیت ما انسان‌ها» كه به این دیدگاه انتقاد می‌كند و معتقد است امروز نسبت به گذشته خشونت و جنگ كاهش پیدا كرده است. در واقع ما جنگ را می‌بینیم اما از جنبه‌های صلح آمیز زندگی خود غافل هستیم . 

    دانش و معرفت شرط لازم صلح است اما  شرط كافی نیست
محمد منصورنژاد، دانش‌آموخته علوم سیاسی و علوم حوزوی با اشاره به سخنان فراستخواه مبنی بر اینكه فهم سرمنشا صلح و عقل منشا جنگ است، گفت: اینكه منشا صلح تنها فهم، درك و بصیرت است خیلی با واقعیت‌های بیرونی تطابق پیدا نمی‌كند اما دومین نكته یعنی عقل منشا جنگ است به واقعیت نزدیك‌تر است. برای مثال در بین دانشگاهیان ما در دهه‌های اخیر چه كسانی بیشترین جنگ را با یكدیگر داشته‌اند؛ كسانی كه انتظار بیشترین گفت‌وگو و مفاهمه از آنها می‌رفت، كسانی كه فهم، بصیرت و دانش بالایی داشتند بنابراین اینكه بر علم، دانش و معرفت تاكید كنیم و آن را پایه و اساس صلح بدانیم خیلی با واقعیات بیرونی سازگاری ندارد. ادعای جهان مدرن این است كه از سنت خیلی جلوتر رفته است. ما دو جنگ جهانی را می‌بینیم كه میلیون‌ها انسان در آن كشته شدند یعنی هرچه دانش انسان بیشتر شد، خطرآفرین‌تر شد. تافلر در یكی از كتاب‌های خود تحلیل می‌كند كه از سال ١٩٤٥ تا ١٩٩٠ یعنی پس از جنگ جهانی دوم به مدت ٤٥ سال، بشر تنها سه هفته جنگ نداشته است. بحث دانش و معرفت شرط لازم صلح است اما شرط كافی نیست. به نظر می‌رسد پای اخلاق، دین، عرفان، ادب و مسائل دیگری را در كنار علم و دانش باز كنیم. دین- مراد اسلام است- را نیز می‌توان بین رشته‌ای مطالعه كرد و دید كه نگاه عرفانی به صلح در اسلام، نگاه متكلمان، فقها و معلمان اخلاق ما به صلح چگونه است. در واقع می‌توان وجه اشتراك صلح در فقه، كلام، عرفان و اخلاق را مطالعه كرد. وی با ذكر آیات و شواهدی از قرآن، اسلام را دین صلح و رحمت دانسته و گفت: هدف از آفرینش انسان این است كه شناخته شود و راه آن نیز گفت‌وگو است. وی در كنار آموزش برای نیل به صلح، بر پرورش تاكید كرده و افزود: آموزش به تنهایی كافی نیست بلكه انسان نیاز به تعلیم، تربیت و تهذیب دارد و باید از آموزش، یك پله جلوتر رفت. 

 




درج شده در تاریخ شنبه 4 مهر 1394
طبقه بندی: نقد، نظر و بررسی،  گفتگو و هم اندیشی،  اخبار،  عمومی، 
برچسب ها: صلح، میان رشته ای، اندیشگاه فرهنگی سازمان اسناد و كتابخانه ملی، روز جهانی صلح، حسین علایی، مقصود فراستخواه، محمد منصور نژاد،
درباره


دانشیار رشته علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی - واحد تهران مرکزی
موضوعات
آخرین مطالب
آرشیو مطالب
نظر سنجی
مهمترین آسیب پایان نامه های دانش سیاست متاثر از کدام عامل است؟






صفحات جانبی
پیوند ها
ابر برچسب ها
پیوند های روزانه
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
كل مطالب : عدد
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :

mehfa

فالmehfa.com

mehfa.com

mehfa.com